27/1/2009 - Mutlu Kentler Türkiye!

Ulaşım politikalarının temelinde, trafik dayatması ve trafik buharlaştırması olmak üzere iki zıt kavramdan bahsedilir. Trafik dayatması, genellikle yol genişletmek ve kavşak yapımı üzerine kurulmuş ve araç odaklı nitelendirilebilecek şekilde uygulanan; uzun vadede de araç sahipliğini arttıracak bir kavramdır. Trafik buharlaştırılması ise yolları daraltıp, trafik ihtiyacını kaliteli toplu taşımaya karşılatarak uzun vadede otomobil kullanıcılığını azaltacak ve sürdürülebilirlik odaklı, dünyanın kabul ettiği ve hızla uygulamaya başladığı bir kavramdır.

Kentler, sosyal mekanlardır ve insanlar içindir. Dünya ülkeleri, şehir merkezinden araçları uzaklaştırarak gürültü, ses ve hava kirliliğinden kurtulmaya çalışmaktadır. Araçlardan arındırılmış şehir merkezlerinde ticari hareketlilik ve özellikle turizm artmıştır. Sosyolojik olarak, insanlar için oluşturulan kent merkezlerinde suç oranlarının azaldığı, eğitim oranın arttığı ve toplumsal yaşam standartlarının yükseldiği ispatlanmıştır.

Bu yazı, dünyadaki trafik rahatlatma ve yayalaştırma uygulamalarını inceleyerek ve projelerin süreçlerine değinerek elde edilen sonuçlar ışığında kent merkezlerine öneri modeller öne sürmek adına kaleme alınmıştır.

Almanya Nürnberg’ de 1970 yılında tarihi doku yıpranmış, hava ve gürültü kirliliği ile sağlık problemleri görünmeye başlanmışken, otorite bu durumu ortadan kaldırmak için yerinde ve kararlı strateji ortaya koymuştur. Trafiğin kent merkeziden kaldırılması aşamalar halinde gerçekleştirmiş ve 1988- 1989 arasında son bölgede trafiğe kapatılmıştır fakat toplu taşımayla erişim bölgede devam etmiştir. Daha sonra da restorasyonlarla kent merkezi yaya cazibe merkezi haline getirilmiştir.

Rathausplatz/Theresienstrasse Meydanı trafiğe kapatıldıktan sonra;

İlk iki ay

• Trafik tıkanıklığında artış gözlendi;

• Belediye halkın ve medyanın kritik karşı çıkışı­na maruz kaldı.

Daha sonraki iki ay

• Trafik yeni duruma uyum sağladı ve tıkanıklık problemleri çözüldü;

• Projenin avantajları berraklaştıkça, özellikle in­sanların kentsel sokak yaşamını tadabileceği ba­har aylarında şemaya destek büyüdü.

Yayalaştırma şemasına olan halk desteğinin güç­lü olduğu, 1996 yılında kentteki politik liderin değişmesi sonucu ile gelen, Rathausplatz / Theresienstrasseʼ nin yeniden trafiğe açılma önerisi yoğun halk tepkisiyle karşılaşınca ispat edilmiş ve öneri iptal edilmiştir.

Tarihi merkezdeki yol kapanmasının trafik üzerin­deki etkilerini tayin edebilmek için gelişmiş trafik gözlemlenmesi yapıldı.

‘Tarihi şehir merkezindeki asıl trafik azalması (21 176) tahmin edilenden iki kat daha fazlaydı. 1993 geldiğinde toplam 36 044 araç yok olmuştu ve rakamlar (1997 için tamamlanmamış olsa da) trafik seviyelerinde daha çok azalma olduğunu göstermektedir.

Kaybolan trafiğin dışarıdaki ring yolunun içine kayıp kaymadığını görmek için, kentin 12 köprü­sünde hat sayımları yapıldı. istatistikler gösterdi ki, 1989–2000 arasında bireysel araç alımlarında artış olmasına rağmen, trafik akışında artış olaca­ğına yaklaşık 10 000 araçlık bir azalma belirlendi.’ [1]

Fransa Strasburg, UNESCO tarafından dünya mirası ilan edilen fakat 1980’ lerde gürültü kirliliği, hava kirliliği ve yüksek kaza sonuçları nedeniyle turizm açısından verimliliğini kaybeden bir şehir halini almıştır. Yine doğru planlamayla bu kent de insan odaklı bir hal almış ve gelişmeye devam etmektedir.

Süreç

• ·         1990 – Kent merkezine hizmet edecek iki yeni tramway hattı uygulaması kararı alındı.
• ·         1992- Kent merkezinde geçici süre trafikten arındırılmış bir alan oluşturulması kararı alındı ve kalıcı hale geldi. Tramvay yolunun oluşturulmasıyla bu alan daha da genişletildi.
• ·         Yerel halk ve medya büyük tepkiler gösterdi.
• ·         Mahalleler arası ulaşımı sağlamak için trafik dış çemberlerdeki bulvarlara yönlendirildi.
• ·         Park yerlerinde ücret alınmaya başlandı.
• ·         Bisiklet sürenler ve yayalar bütün alanlara ulaşabilir oldu.
• ·         1994- Birinci Tramvay hattı tamamlandı.
• ·         2000- İkinci tramvay hattı tamamlandı.
• ·         Tramvay hatları boyunca park et- ve- sür alanları oluşturuldu ve park bileti aynı zamanda tramvay bileti olarak bütün sürücülere sunuldu.

Sonuçlar

• • Halk belli bit adaptasyon sürecinden sonra yeni düzene alıştı. Tahmin edilen trafik kaosu gerçekleşmedi
• • 1. Tramvay hattı açıldığında ilk yıl 68000 yolcu taşıdı ve Şehir merkezine giren trafikte %17’ lik bir azalma görüldü.
• • Özel araç kullanan kişilerin, toplu taşıma kul­lananlara oranında önemli bir artış oldu: 1989ʼda yapılan bütün seyahatlerin % 72.5ʼu özel araçla ve % 11ʼI toplu taşımayla yapılırken; 1999ʼda bütün seyahatlerin % 60ʼI özel araçla ve % 30ʼu toplu taşımayla yapılır oldu.
• • Bisikletle yapılan seyahatler arttı. [2]

Columbia Bogotá, suç ve ulaşım kaosu ile boğuşan fakir bir kentken, yerel yöneticilerinin uyguladığı kökten yenilikçi politikalar ciddi anlamda bir kalite artışına neden olmuştur. Sonuçlara ilişkin bazı örnekler vermek gerekirse;

Süreç

• ·        1200ʼü aşkın park/bahçe oluştu­ruldu.
• ·        Ünlü TransMilenio- Hızlı Otobüs Aktarımı (BRT) sistemi kuruldu.
• ·        Araba kullanımı, plaka li­sans numaralarına göre sınırlandırıldı.
• ·        Her hafta­ sonu ve tatilde 100 kilometreden fazla anayolun, görünürde araba olmadan yaklaşık 2 milyon insan tarafından tadının çıkartıldığı “Arabasız Pazar” günü uygulaması ortaya atıldı.

Sonuçlar

• ·        günlük tıkanıklıkta harcanan vakit bir saat azaldı
• ·        taşıma hızı %43 arttı
• ·        hava kirliliği %16 azaldı
• ·        yakıt harcaması %10 azaldı
• ·        bisiklet kullanımının mod yüzdesi %0.3 ten %5e yükseldi
• ·        en yoğun zamanlardaki araba kullanımı %40 azaldı
• ·        ölüme sebep olan trafik kazaları %13 azaldı
• ·        cinayet oranları %12 azaldı.

Hollanda Groningen, 180000 nüfusuyla Hollanda’nın en büyük yedinci kenti sıfatıyla batının en büyük bisiklet şehri konumundadır ve ulaşımın yüzde %5o’ si bisiklet ile karşılanmaktadır. 1977’de başlayan dönüştürme politikalarından başlıcaları;

• ·        Kent caddelerinin tamamı ile daraltılmış ya da trafiğe kapatılmıştır.
• ·        Tek erişim yolu bisiklet olan evler inşa edilmiştir.
• ·        Şehir dışında alışveriş merkezleri yasaklanmıştır.

Trafik dayatması ile araçlar şehir dışına itilmeye çalışılmıştır.

Groningenʼin on yıllık bisiklet programı yakla­şık 30 milyon sterline ulaşmıştır ve bu programın her yıl sokaklardan uzak tuttuğu arabalar düşünü­lünce 250 milyon sterlinlik bir kar elde edilmesini ve gürültü, kirlilik, sağlık bozulmaları gibi bir çok görünmeyen etkinin de yok olmasını sağlamıştır.

Budapeşte Raday’ da trafiği azaltmak amacıyla caddenin orta şeritleri sadece otobüslere ayrılarak, sadece gelen otobüslerin kontrol edebileceği elektronik bariyerler düzenlenmiştir.

Ber­linʼ de kaldırım cadde ile aynı seviyeye indirilerek, sürücülere yaya hızında yolculuk yaptırım şartı koşulmuştur. Tempo30 bölgeleri olarak adlandırılan bu uygulama, uzun bir dönemde oldukça etkin bir yöntem halini almıştır.

Parisʼin Magenta caddesi, çok yoğun bir caddeyken, bisiklet yolları yapı­larak ve yayalara çok daha bol alan sağlanarak, tra­fiği sakinleştirilmiş bir caddeye dönüştürülmüştür.

Güney Koreʼnin başkenti Seulʼde kent merkezinden geçen yoğun bir otoyol buradan kaldırılarak, yerine yaya yolları, bisiklet yolları ya­pıldı ve yer altındaki bir akarsuyun eskiden olduğu gibi yüzeyde akmasına izin verildi. Belediye Başkanı Myung-Bak Lee’nin Uyguladığı Ulaşım Politikası,  ITDP (Institute for Transportation and Development Policy), “Sürdürülebilir Ulaşım Ödülü, 2005” ve WTA (World Technology Award) “Çevre Ödülü, 2005” ödüllerini kazandı.

Başlıca Trafik Rahatlatma ve Yayalaştırma Uygulamaları

• -          Kısıtlayıcı engeller koymak.
• -          Tıkanıklık ücreti uygulaması geliştirmek.
• -          Araçların merkezi bölgelere girişlerini engellemek için tek rakamı-çift rakamlı plakaların ayrı günlerde şehir merkezine alınması.(İtalya)
• -          Sokaklarım belli saatlerde ya da hafta sonları trafiğe kapatılması. (Arabasız Pazar, Bogota)
• -          Trafiğe tamamen kapatmak.(Yerel halk hariç)
• -          Yerel halka 24 saat erişim sağlayıp, ziyaretçilere günün belli saatlerde izin vermek.
• -          Trafik hızını düşürmek.( Hız kesici tümsekler, Darboğaz oluşturma, kısıtlayıcı engeller.)
• -          Sokak girişinin kapatılmasıyla yolun çıkmaz sokak haline dönüştürülmesi.
• -          Yaya özendirmek amacı ile kaldırımları genişletilmesi.
• -          Yolların genişliğini araçtan biraz geniş olabilecek şekilde dizayn etmek.
• -          Renkli şeritlerle yolların belli bir kısmını bisiklete ayırmak.

[1] Macaristan, Genç Yeşiller, Belediyeler için Sürdürülebilir Hareketlilik Rehberi, 2006

[2] Macaristan, Genç Yeşiller, Belediyeler için Sürdürülebilir Hareketlilik Rehberi, 2006