19/8/2008 - TOPLU TAŞIMAYA GENEL BAKIŞ

Toplu ulaşım, her ferde açık, daha önce belirlenmiş bir ücret karşılığı, belirli bir güzergâhta, belirli bir zaman tarifesine göre, belirli duraklarda duran, koridordaki diğer araçlarla birlikte veya diğer araçlardan ayrılmış olarak işletilen sistemler olarak tanımlanır.

Ülkemiz, dünyayı birkaç sene geriden takip ettiği için henüz farkında olmasak da ulaştırma ve özellikle toplu taşıma medeniyetlerin gözbebeği ve gelişmişliğin sembolü haline gelmeye başladı. Türkiye’yi ulaşım alanında incelediğinizde en çok göze çarpan unsurlardan bir tanesi otomobilin süratle yaygınlaşmaya devam etmesi. Otomobiller bireysel anlamda kullanıcılara ulaşım bazında büyük rahatlıklar sağlamakta fakat çok daha büyük zararları bulunuyor. Her şeyin başında benzin ücretleri, araç bakımı, yağ değişimi, ücretli yollar ve park gibi birçok masraf ihtiva ediyor. Bunların yanında dünya için gitgide büyük tehdit haline gelen küresel ısınmaya ve çevre kirliliğine aynı zamanda ülkemiz ekonomisine olumsuz anlamda büyük bir katkı sağladığı zaten aşikâr…

Bunlar göz önüne alındığı zaman otomobilin daha fazla yaygınlaşmaması adına pek bir çalışma olmaması da dikkat çekilmesi gereken bir konu… Ciddi anlamda bir toplu taşımaya geçişin ilk önemli aşaması, insanlara, otomobilin ekonomik olmadığını net olarak anlatabilmek. Bu aşamayı toplu taşımayla ilgili sivil toplum kuruluşları, kooperatif ve ilgili devlet birimlerinin bir araya gelerek çoktan yapması gerekse de henüz herhangi bir kampanya ya da kamuoyunu yönlendirici bilgi dağıtımının yapılmaması çok yanlış.

Buradaki ilk soru acaba toplu taşımacılar aslında ne iş yaptıklarını biliyorlar mı? Ulaştırmanın uyumlu koordinasyonuyla kazandıracağı zamanın ve bireysel araç kullanımının azalması nedeni ile ülke ekonomisine yapılacak katkının ülkemizi nereden nereye taşıyacağının ne kadar farkındalar?

İkinci soru ise yukarıdaki soruları bilen ve buna rağmen kent içi taşımacılıkta gerekli hukuku oluşturamayan devlet birimleri neden politikalarını değiştirmiyorlar?

Toplu taşımada aranan nitelikler genellikle karar verici mekanizma tarafından biliniyor: hız, emniyet, ekonomiklik, serilik ve konfor.

Politika, doğası gereği senelerdir seçmenleri etkilemek için katlı kavşaklara, büyük köprülere yoğunlaşmış ve buna devam ederken, şimdilerde ise metro gibi ihtişamlı raylı sistemler politikacıların gözdesi haline geldi.

Yaklaşımlarda yapılan temel hata, kullanılacak ulaştırma sisteminin seçiminde göz önüne alınması gereken kavramları reddedip ‘metronun bütün sorunları çözeceğini’ iddia etmek. Oysaki en başta yolcu yoğunluğu olmak üzere, güzergahın coğrafyası, buna bağlı olarak yolcu talebinin hangi yönde olacağı ve düşünülen sistemin ekonomikliği daha önce dikkate alınması gereken hususlardır.

Raylı sistemlerin başarılı olabilmesi için onu besleyen sistemlerin de oturmuş olması gerekir. Aynı zamanda eğer raylı sistem olması gereken yolcu yoğunluğunun altında hizmet vermeye başlarsa, ekonomik olarak zararlı bir hal alır yani lastik tekerlekli ulaştırma sistemleri yerine göre daha ekonomik olabilir.

Yeni ulaştırma sistemleri seçimi yapılırken mevcut lastik tekerlekli ağında güçlendirilmesini unutmamak gerekiyor. Bazı bölgelerde lastik tekerliklere öncelik vermek, bazı bölgelerde özel yol ayırmak bir güçlendirme yöntemi olabileceği gibi İstanbul gibi fazla karmaşık ve belirsizlik haline bürünmüş gibi sistemlerde ekonomiklik adına hatların yeniden belirlenmesi bir ekonomik güçlendirme yöntemi olabilir.

Bütün bunlarla beraber ulaştırma sistemleri arasındaki koordinasyon da büyük önem arz ediyor. Sanılanın aksine bir güzergâh üzerinde birden çok sistemin bulunması yarardan ziyade zarara neden oluyor, oysaki bunun yerine aralarındaki koordinasyonu sağlamak çok daha yararlı olacaktır. Bu koordinasyonun planı yapılırken şehirlerarası taşımadaki yolcu yoğunluğu ve talebi de dikkate alınmalıdır.

Sonuç olarak; Ulusal güçlü bir toplu taşımaya geçebilmek için önce otomobilin zararları kamuoyuna net olarak anlatılmalıdır. Yeni arayışlar söz konusuyken, var olan sistemler güçlendirilmelidir. Çözüm raylı sistemler ifadesi yerine, çözüm yerine göre uygun olan sistemlerdir ifadesini kullanmak gerekir.